This post is also available in:

اقتصاد نقره‌ای در اسپانیا و ایران؛ از تحولات جمعیتی تا فرصت‌های تازه اقتصادی

از خانه‌های هوشمند و پزشکی دیجیتال تا گردشگری سالمندان؛ افزایش طول عمر چگونه به شکل‌گیری بازارهای جدید و فرصت‌های اقتصادی منجر می‌شود؟

بر اساس تازه‌ترین گزارش آژانس توسعه کسب‌وکار کاتالونیا (ACCIÓ) با همکاری خوشه تخصصی WeMind که ۴ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، اقتصاد نقره‌ای در این منطقه از اسپانیا با ۱٬۰۳۰ شرکت فعال، گردش مالی ۱۳٫۳۱۲ میلیارد یورو و اشتغال بیش از ۷۲٬۸۰۰ نفر، به حوزه‌ای مهم برای نوآوری، سرمایه‌گذاری و توسعه خدمات تبدیل شده است. در چهار سال گذشته، تعداد شرکت‌های این اکوسیستم ۴۶٫۵ درصد، گردش مالی ۳۶٫۴ درصد و اشتغال ۴۲٫۳ درصد رشد کرده است.

در این گزارش، ضمن بررسی ظرفیت‌های اقتصاد نقره‌ای در اسپانیا، به روند سالمندی جمعیت ایران و فرصت‌های همکاری شرکت‌های ایرانی و اسپانیایی در حوزه‌های سلامت، فناوری، تولید و خدمات نیز پرداخته‌ایم.

از سالمندی جمعیت تا شکل‌گیری یک بازار جدید

افزایش امید به زندگی معمولاً با نگرانی درباره صندوق‌های بازنشستگی، هزینه‌های درمان و فشار بر نظام‌های رفاهی همراه است. اما در اسپانیا همین تحول جمعیتی بازاری ساخته که دامنه آن از خدمات پزشکی و مراقبت خانگی فراتر رفته و به فناوری، گردشگری، مسکن، خدمات مالی و طراحی محصولات مصرفی رسیده است.

مشتریان اقتصاد نقره‌ای لزوماً بیمار یا نیازمند مراقبت نیستند. بخش بزرگی از آنان افرادی‌اند که با افزایش طول عمر همچنان فعال‌اند، سفر می‌کنند، خرید می‌کنند، از فناوری استفاده می‌کنند و خواهان استقلال و کیفیت زندگی بالاترند. گزارش کاتالونیا چهار بخش اصلی برای این اقتصاد شناسایی کرده است: سلامت، خدمات مراقبتی، سالمندی فعال و رفاه، و استقلال و کیفیت زندگی.

کدام بخش‌ها بیشترین سهم را دارند؟

• سلامت؛ بزرگ‌ترین بخش اقتصادی: ۲۹۳ شرکت با نزدیک به ۶ میلیارد یورو گردش مالی، حدود ۴۴ درصد کل درآمد این اکوسیستم را در اختیار دارند. داروسازی سهم مهمی دارد، اما تغذیه تخصصی، تجهیزات پزشکی و فناوری‌های درمانی نیز رو به رشدند.
• خدمات مراقبتی؛ بزرگ‌ترین بخش از نظر اشتغال: ۳۶ درصد شرکت‌ها و ۶۲ درصد اشتغال را پوشش می‌دهد. مراکز نگهداری و روزانه همچنان مهم‌اند، اما مراقبت در منزل و خدمات شخصی‌سازی‌شده در حال گسترش است.
• استقلال و کیفیت زندگی: حدود ۱۴ درصد شرکت‌ها و گردش مالی. سمعک، تجهیزات کمک‌حرکتی، پزشکی از راه دور، پایش سلامت و خانه‌های هوشمند در این گروه قرار می‌گیرند.
• سالمندی فعال: از نظر رشد تعداد شرکت‌ها پیشتاز بوده و از سال ۲۰۲۲ حدود ۶۳ درصد افزایش یافته است؛ گردشگری ویژه سالمندان، تفریحات، خدمات مالی و راهکارهای دیجیتال برای زندگی فعال از محورهای آن است.

فناوری و سرمایه‌گذاری در بارسلونا

نزدیک به ۳۰۰ شرکت این اکوسیستم از راهکارهای فناورانه استفاده می‌کنند و بیش از ۳۵ درصد گردش مالی را در اختیار دارند. هوش مصنوعی، سلامت دیجیتال، تجهیزات پزشکی، اینترنت اشیا و پایش از راه دور از فناوری‌های مهم این بازارند. البته حفاظت از اطلاعات پزشکی، هزینه تجهیزات، آموزش کاربران و حفظ ارتباط انسانی در مراقبت همچنان چالش‌اند.

استارتاپ‌های اقتصاد نقره‌ای کاتالونیا در فاصله ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۲۰ میلیون دلار سرمایه خطرپذیر جذب کرده‌اند و بارسلونا در سال ۲۰۲۵ از نظر سرمایه‌گذاری در این حوزه در میان مراکز نوآوری اتحادیه اروپا در جایگاه نخست قرار گرفته است.

پیش‌بینی ACCIÓ این است که تا سال ۲۰۷۰ نزدیک به یک‌سوم جمعیت کاتالونیا ۶۵ سال یا بیشتر داشته باشند. امروز نیز افراد بالای ۵۵ سال بیش از یک‌سوم جمعیت این منطقه را تشکیل می‌دهند. تغییر ساختار جمعیت به‌تنهایی تضمین سودآوری همه کسب‌وکارها نیست؛ قدرت خرید، سیاست‌های تأمین اجتماعی و دسترسی به فناوری هم مؤثرند. با این حال، بنگاه‌هایی که محصولات و خدماتشان را با جامعه دارای طول عمر بیشتر هماهنگ کنند، احتمالاً با فرصت‌های تازه‌ای روبه‌رو می‌شوند.

پنج شرکت اسپانیایی قابل بررسی

• Qida (سابادل): مراقبت خانگی با نرم‌افزار یکپارچه؛ روزانه به بیش از ۴٬۵۰۰ نفر خدمات می‌دهد و در ۲۰۲۵ به درآمد ۳۸ میلیون یورو رسیده است.
• Durcal (بارسلونا): ساعت هوشمند با تشخیص سقوط، دکمه اضطراری، GPS و اتصال به مرکز پاسخگویی ۲۴ ساعته.
• Bleta (بارسلونا): تبلت‌هایی با رابط کاربری ساده برای کاربران سالمند؛ مناسب بررسی توزیع و بومی‌سازی.
• SeniorDomo: فناوری تشخیص سقوط و امدادرسانی اضطراری.
• Cuideo (بارسلونا): پلتفرم دیجیتال مراقبت خانگی در بیش از ۵۵۰ شهر اسپانیا.

صادراتی بودن این شرکت‌ها به‌تنهایی به معنای آمادگی همکاری با بازار ایران نیست و هر مورد باید با توجه به محدودیت‌های تجاری، بانکی و مقرراتی جداگانه بررسی شود.

ایران و اسپانیا؛ دو مرحله متفاوت از گذار جمعیتی

ایران و اسپانیا در دو مرحله متفاوت سالمندی قرار دارند، اما با پرسشی مشترک روبه‌رو هستند: چگونه می‌توان افزایش طول عمر را با کیفیت زندگی، استقلال فردی و پایداری اقتصادی همراه کرد؟

در اسپانیا اکنون بیش از یک‌پنجم جمعیت در گروه سنی ۶۵ سال و بالاتر است. ایران هنوز جمعیت جوان‌تری دارد، اما کاهش باروری و افزایش طول عمر می‌تواند ترکیب سنی کشور را در چند دهه آینده تغییر دهد. بر اساس اطلاعات دفتر صندوق جمعیت سازمان ملل در ایران، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۷٫۹ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال باشند. تازه‌ترین پیش‌بینی رسمی INE نیز سهم جمعیت ۶۵ ساله و بالاتر اسپانیا را از ۲۱٫۱ درصد در ۲۰۲۶ به حدود ۳۰٫۹ درصد در ۲۰۷۶ می‌رساند. این دو پیش‌بینی از نظر گروه سنی و سال هدف یکسان نیستند و نباید مستقیم با هم مقایسه شوند؛ با این حال هر دو از گسترش جمعیت سالمند حکایت دارند.

بازارهایی که در ایران می‌توانند رشد کنند

• سلامت دیجیتال و پایش از راه دور: تجهیزات پوشیدنی و پزشکی از راه دور؛ تجربه شرکت‌هایی مانند Durcal و SeniorDomo قابل بررسی است.
• مسکن و مناسب‌سازی خانه: کفپوش ایمن، تجهیزات حمام، حسگر حرکتی و سامانه‌های هشدار.
• فناوری‌های ساده و دسترس‌پذیر: تبلت، تلفن و نرم‌افزار سازگار با نیازهای بینایی، حرکتی و شناختی.
• گردشگری و سبک زندگی سالمندی فعال: سفرهای فرهنگی منعطف، اقامت دسترس‌پذیر و گردشگری سلامت.

تجهیزات کمک‌حرکتی، محصولات دیجیتال، نرم‌افزار مراقبت، تجهیزات پزشکی و گردشگری سالمندان می‌توانند محور نقشه راه همکاری ایران و اسپانیا باشند. در این میان، تجهیزات دیجیتال و محصولات کمک‌زندگی برای بررسی اولیه گزینه‌های روشن‌تری‌اند؛ چون شناسایی محصول، تولیدکننده و مدل توزیع در آن‌ها نسبتاً ساده‌تر است.

فرصت برای تولیدکنندگان ایرانی

اقتصاد نقره‌ای فقط به معنای واردات نیست. تولیدکنندگان ایرانی در صنایع پلاستیک، نساجی، مبلمان، تجهیزات خانگی، الکترونیک و تجهیزات پزشکی می‌توانند محصولات موجود را برای نیازهای جمعیت سالمند بازطراحی کنند؛ از مبلمان با ارتفاع مناسب و کفش ایمن تا بسته‌بندی آسان‌بازشو و رابط کاربری ساده. این کار لزوماً به فناوری بسیار پیچیده نیاز ندارد، اما شناخت دقیق مصرف‌کننده و رعایت استانداردها ضروری است.

اندازه جمعیت سالمند به‌تنهایی بازار سودآور نمی‌سازد؛ قدرت خرید، پوشش بیمه‌ای، زیرساخت خدمات و دسترسی به فناوری هم تعیین‌کننده‌اند. فرصت اصلی، پیش‌بینی نیازهایی است که هنوز به بازارهای بزرگ تبدیل نشده‌اند. تجربه اسپانیا می‌تواند نقطه شروع این آینده‌نگری باشد.

اقتصاد نقره‌ای در نهایت پرسشی فراتر از سن افراد مطرح می‌کند: چگونه می‌توان برای جامعه‌ای که طولانی‌تر زندگی می‌کند، محصولات بهتر، خدمات هوشمندتر و فرصت‌های اقتصادی پایدارتری ایجاد کرد؟

منبع اصلی: گزارش ACCIÓ و WeMind Cluster درباره اقتصاد نقره‌ای کاتالونیا، ۴ نوامبر ۲۰۲۶؛ پیش‌بینی‌های جمعیتی INE و UNFPA.

گزارش کامل

دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا