This post is also available in:

از برند تا بازار جهانی؛ تجربه فرانچایز اسپانیا و فرصت‌های تازه برای شرکت‌های ایرانی

بررسی مدل‌های توسعه کسب‌وکار، ورود به بازار اسپانیا، تأمین مالی، نقش زنان کارآفرین و تاب‌آوری شبکه‌های تجاری

تنظیم و تحلیل: دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا

فرانچایز؛ راهی متفاوت برای ورود به دنیای کسب‌وکار

ورود به بازار جدید، چه برای شرکتی که قصد توسعه بین‌المللی دارد و چه برای کارآفرینی که می‌خواهد در کشوری دیگر کسب‌وکار راه بیندازد، با تصمیم‌های مهمی همراه است: انتخاب حوزه فعالیت، شناخت مشتری، تأمین سرمایه، یافتن محل، رعایت مقررات و ایجاد اعتماد در بازار.

راه‌اندازی کسب‌وکار کاملاً مستقل تنها گزینه نیست. همکاری با یک برند شناخته‌شده و استفاده از مدل تجاری آزموده‌شده آن نیز یکی از مسیرهای ورود به بازار است.

این شیوه که با عنوان فرانچایز (Franchise) یا نظام اعطای امتیاز تجاری شناخته می‌شود، بر همکاری قراردادی میان صاحب برند و سرمایه‌گذار یا بهره‌بردار استوار است. فرانچایزدهنده (Franchisor) تحت شرایط مشخص، امکان استفاده از نام تجاری، دانش عملیاتی، استانداردهای خدماتی و شیوه اداره کسب‌وکار را در اختیار فرانچایزگیرنده (Franchisee) می‌گذارد.

در بسیاری از شبکه‌ها این همکاری با آموزش نیرو، پشتیبانی مدیریتی، راهنمایی در انتخاب محل، تأمین محصول، بازاریابی و نظارت بر کیفیت همراه است. در مقابل، فرانچایزگیرنده معمولاً متعهد به سرمایه‌گذاری، رعایت استانداردها و پرداخت هزینه‌های قراردادی می‌شود.

برای اعضای اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا، شناخت این مدل از چند جهت اهمیت دارد: شرکت‌های ایرانی می‌توانند همکاری با برندهای اسپانیایی را بررسی کنند؛ بنگاه‌های دارای حضور در کشورهای ثالث ممکن است فرصت توسعه شبکه بیابند؛ و ایرانیانی که در اسپانیا اقامت دارند یا قصد راه‌اندازی کسب‌وکار در این کشور را دارند، می‌توانند فرانچایز را در کنار سایر گزینه‌ها مطالعه کنند.

این مطلب با بهره‌گیری از سه برنامه انجمن فرانچایز اسپانیا (Asociación Española de la Franquicia – AEF) نوشته شده است: وبینار حقوقی فرانچایز اسپانیا و امارات در ۲۰۲۲، نشست معرفی گزارش «زنان در صنعت فرانچایز ۲۰۲۵» و مراسم جوایز ملی و اروپایی فرانچایز ۲۰۲۵.

فرانچایز چه تفاوتی با کسب‌وکار مستقل دارد؟

در کسب‌وکار مستقل، کارآفرین معمولاً بخش عمده مدل تجاری را خودش طراحی می‌کند؛ از نام و هویت برند تا روش عملیاتی، تأمین‌کننده، بازاریابی و آموزش کارکنان. در فرانچایز، بخشی از این ساختار از پیش توسط صاحب برند طراحی شده و سرمایه‌گذار به شبکه‌ای می‌پیوندد که ممکن است تجربه چند شهر یا کشور را داشته باشد.

این به معنای برتری قطعی فرانچایز نیست. کارآفرین مستقل آزادی بیشتری در محصول، قیمت و شیوه فعالیت دارد؛ فرانچایزگیرنده معمولاً باید استانداردها و محدودیت‌های قراردادی را رعایت کند. دریافت امتیاز تجاری، علاوه بر سرمایه‌گذاری اولیه، ممکن است مستلزم حق امتیاز دوره‌ای، مشارکت در تبلیغات و خرید از تأمین‌کنندگان تعیین‌شده باشد.

تجربه اسپانیا و امارات؛ توسعه بدون شناخت حقوقی ممکن نیست

انجمن فرانچایز اسپانیا در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۲ وبیناری با عنوان «فرانچایز در اسپانیا و امارات متحده عربی؛ چشم‌انداز حقوقی، فرصت‌ها و چالش‌ها» برگزار کرد. ادواردو آبادیا، مدیر اجرایی AEF، ساندرا کاریو از GNF Worldwide، لوردس آیالا از Bird & Bird و ملیسا موری، متخصص حقوق مالکیت فکری و فرانچایز در خاورمیانه، در این نشست حضور داشتند.

یک مدل تجاری موفق در کشور مبدأ لزوماً بدون تغییر در کشور مقصد قابل اجرا نیست. مالکیت فکری، محدوده جغرافیایی امتیاز، تعهدات طرفین، تأمین محصول، شرایط خاتمه قرارداد و حل اختلاف، همگی بر امکان اجرای همکاری بین‌المللی اثر می‌گذارند.

برای شرکت‌های ایرانی، ارزش این تجربه فقط به امارات محدود نمی‌شود؛ پرسش‌هایی را مطرح می‌کند که پیش از هر همکاری فرانچایزی در کشورهای دیگر باید پاسخ داده شوند. وجود شرکت در کشور ثالث به‌خودی‌خود به معنای امکان دریافت فرانچایز یا رفع محدودیت‌های حقوقی و بانکی نیست.

فرانچایز برای ایرانیان علاقه‌مند به کسب‌وکار در اسپانیا

برای بسیاری از ایرانیان مقیم اسپانیا یا علاقه‌مندان به فعالیت اقتصادی در این کشور، راه‌اندازی کسب‌وکار با پرسش‌های متعددی همراه است: حوزه مناسب سرمایه‌گذاری، شناخت رفتار مصرف‌کننده، میزان سرمایه لازم و سازمان‌دهی فعالیت بدون تجربه قبلی در بازار اسپانیا. در چنین شرایطی فرانچایز می‌تواند یکی از گزینه‌های قابل بررسی باشد؛ به‌ویژه برای افرادی که توان مالی و تجربه مدیریتی دارند اما ترجیح می‌دهند در چارچوب شبکه‌ای با سابقه مشخص کار کنند.

شرکت Eroski، شبکه خرده‌فروشی مواد غذایی اسپانیا، در جوایز فرانچایز ۲۰۲۵ عنوان فرانچایزدهنده برتر بخش مواد غذایی را گرفت. این شبکه بیش از ۶۰۰ واحد فرانچایزی دارد و ۱۷۱ فروشگاه آن توسط کارآفرینانی از ۲۰ ملیت اداره می‌شود. پشتیبانی از جست‌وجوی محل و طرح کسب‌وکار تا افتتاح و تثبیت فعالیت، بخشی از خدمات اعلام‌شده این شبکه است.

خرید فرانچایز یا ثبت شرکت در اسپانیا به‌خودی‌خود تضمین‌کننده اقامت، اجازه کار یا تمدید وضعیت اقامتی نیست. این موضوع باید جداگانه و با توجه به مقررات مربوط بررسی شود.

انتقال دانش و پشتیبانی؛ ارزش واقعی شبکه

Kids&Us، شبکه آموزش زبان انگلیسی به کودکان و برنده جایزه فرانچایزدهنده برتر بخش خدمات، بیش از ۷۰۰ مرکز در ۱۳ کشور و بیش از ۱۹۰ هزار زبان‌آموز دارد. بیش از ۳۵ درصد فرانچایزگیرندگان این شبکه بیش از یک مرکز را اداره می‌کنند. ارزش همکاری در چنین شبکه‌هایی فقط نام تجاری نیست؛ روش ارائه خدمات، نظام آموزش، استاندارد عملیاتی و ساختار پشتیبانی نیز اهمیت دارد.

برند La Fresería، فعال در عرضه توت‌فرنگی با شکلات، به‌عنوان فرانچایز نوظهور تقدیر شد و از ۲۰۲۳ به بیش از ۴۵ فروشگاه و بازارهای پرتغال و فرانسه رسید. Japanese Head Spa نیز جایزه فرانچایز بین‌المللی سال را گرفت؛ شبکه‌ای با ۷۵ مرکز در ۱۳ کشور که مدیریت توسعه بین‌المللی آن از کلمبیا انجام می‌شود.

زنان در صنعت فرانچایز اسپانیا

انجمن فرانچایز اسپانیا در ۸ ژوئیه ۲۰۲۵ سومین گزارش «زنان در صنعت فرانچایز» (La mujer en la franquicia 2025) را با حمایت بانک سابادل در مادرید معرفی کرد. سهم زنان میان فرانچایزگیرندگان به ۳۳٫۷ درصد و سهم آنان از سمت‌های مدیریتی شرکت‌های فرانچایزدهنده به ۳۳٫۳۱ درصد رسیده است.

لوئیسا ماسوئت، رئیس AEF، به انگیزه‌هایی مانند استقلال اقتصادی، اهداف حرفه‌ای و تعادل میان زندگی شخصی و فعالیت اقتصادی اشاره کرد. در عین حال، دسترسی به منابع مالی، کمبود آموزش تخصصی، دشواری‌های اداری و مسئولیت‌های خانوادگی همچنان بر مسیر کارآفرینی زنان اثر می‌گذارند. این رویکرد با اهداف کمیته بانوان کارآفرین اتاق مشترک ایران و اسپانیا هم‌راستا است.

تأمین مالی، نوآوری و تاب‌آوری

بانک سابادل به دلیل خدمات مالی تخصصی به فرانچایزدهندگان و فرانچایزگیرندگان، جایزه ویژه خدمات به صنعت فرانچایز را دریافت کرد. حق امتیاز اولیه تنها بخشی از هزینه‌هاست؛ تجهیز محل، اجاره، نیرو، موجودی، بازاریابی، مالیات، بیمه و سرمایه در گردش نیز باید محاسبه شوند. وجود خدمات مالی تخصصی به معنای دسترسی خودکار همه سرمایه‌گذاران به تسهیلات بانکی نیست.

تجربه Alain Afflelou در خدمات بینایی‌سنجی و شنوایی نشان می‌دهد توسعه فرانچایز فقط افزایش تعداد واحد نیست؛ ابزارهای دیجیتال، نوبت‌دهی آنلاین و تجارت الکترونیکی بخشی از رقابت‌پذیری شبکه هستند. از سوی دیگر، فرانچایز به‌خودی‌خود تضمین‌کننده تاب‌آوری نیست؛ وابستگی به صاحب برند، تعهدات قراردادی و تغییرات مقرراتی می‌توانند ریسک‌های تازه‌ای ایجاد کنند.

سه مسیر قابل بررسی برای اعضای اتاق مشترک

• راه‌اندازی کسب‌وکار در اسپانیا: برای ایرانیان مقیم یا علاقه‌مند به فعالیت اقتصادی در این کشور، در کنار تأسیس کسب‌وکار مستقل یا خرید واحد فعال.
• همکاری در بازارهای ثالث: برای شرکت‌های ایرانی دارای حضور قانونی در کشورهای دیگر، امکان دریافت امتیاز یا مشارکت در توسعه برند اسپانیایی.
• توسعه برندهای ایرانی: استانداردسازی مدل کسب‌وکار و توسعه آن از طریق شبکه‌های قراردادی، با تمرکز بر آموزش، کنترل کیفیت و ساختار پشتیبانی.

پیش از انتخاب فرانچایز باید ماهیت همکاری، سرمایه موردنیاز، حق امتیاز، خدمات آموزشی، تعهدات بازاریابی، تأمین محصول، محدوده جغرافیایی و شرایط خاتمه قرارداد روشن شود. گفت‌وگو با فرانچایزگیرندگان فعلی و بررسی عملکرد واحدهای موجود نیز مفید است.

تجربه Carrefour Express با مدیریت بانوی کارآفرین ایرانی در مادرید

خانم مهندس زهرا فلاح ماجلان، نایب‌رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا، یک شعبه از فروشگاه‌های زنجیره‌ای Carrefour Express را در نزدیکی سفارت ایران در مادرید، در چارچوب قرارداد فرانچایز، راه‌اندازی و مدیریت کرده است.

وجه تمایز این تجربه، تبدیل دانش اجرایی به مشاوره برای علاقه‌مندان است؛ از فرآیند دریافت امتیاز و راه‌اندازی تا مدیریت فروشگاه و ملاحظات سرمایه‌گذاری. ارائه مشاوره به معنای نمایندگی رسمی اعطای امتیاز از سوی Carrefour یا تضمین پذیرش درخواست نیست؛ دریافت فرانچایز تابع ضوابط و تأیید صاحب برند است.

فرانچایز؛ فرصتی برای توسعه کسب‌وکار، نه راه‌حلی بدون ریسک

تجربه فرانچایز اسپانیا نشان می‌دهد توسعه فعالیت اقتصادی می‌تواند بر پایه همکاری قراردادی، انتقال دانش، استانداردسازی عملیات و ظرفیت شبکه‌های تجاری شکل بگیرد. برای اعضای اتاق مشترک، این تجربه از سه منظر قابل توجه است: همکاری با برندهای اسپانیایی، استفاده از ظرفیت بازارهای ثالث و راه‌اندازی کسب‌وکار در خود اسپانیا.

ارزش فرانچایز فقط در نام تجاری شناخته‌شده نیست؛ در امکان بهره‌گیری از دانش عملیاتی، استانداردهای مدیریتی و تجربه بازار است. تصمیم نهایی درباره سرمایه‌گذاری، بررسی حقوقی قرارداد و ارزیابی مالی هر پروژه بر عهده متقاضی و مشاوران تخصصی مربوط خواهد بود.

متن کامل: مطالعه در Telegraph

دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا