مزیت اسپانیا تنها دروازه ورود به اروپا نیست؛ مصاحبه دکتر محمد طاهری با ماهنامه دنیای سرمایه‌گذاری

روابط اقتصادی ایران و اسپانیا، با وجود ظرفیت‌های صنعتی، فناوری و زیرساختی دو کشور، همچنان زیر تأثیر موانع مقرراتی و بانکی با حجمی کمتر از توان واقعی دنبال می‌شود. دکتر محمد طاهری، رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا، در گفت‌وگو با ماهنامه دنیای سرمایه‌گذاری (شماره ۱۱۳، شهریور ۱۴۰۵) فرصت‌ها، موانع و مسیرهای عملی ارتقای این روابط را تشریح کرد.

به گفته او، مزیت اسپانیا فقط «دروازه ورود به اروپا» نیست؛ شبکه شرکت‌های تخصصی، مکمل بودن دو اقتصاد و امکان مشارکت در زنجیره ارزش، تصویر کامل‌تری از همکاری می‌سازد.

حجم تجارت پایین‌تر از ظرفیت واقعی دو اقتصاد

دکتر طاهری تأکید کرد مساله اصلی روابط تجاری ایران و اسپانیا کسری یا مازاد تجاری نیست؛ پایین بودن حجم مبادلات نسبت به ظرفیت دو اقتصاد است. در سال ۲۰۲۵ حجم تجارت کالایی دو کشور حدود ۲۴۵ میلیون یورو و تقریباً متوازن بوده است. بنابراین رابطه یک‌طرفه نیست، اما فاصله تا ظرفیت واقعی زیاد است.

ترکیب مبادلات نشان می‌دهد دو اقتصاد مکمل یکدیگرند. ایران در محصولات کشاورزی و غذایی با ارزش افزوده، مواد اولیه و محصولات صنعتی ظرفیت دارد و اسپانیا در ماشین‌آلات، دارو و تجهیزات پزشکی، صنایع غذایی، فناوری‌های آب، کشاورزی پیشرفته و انرژی‌های تجدیدپذیر توانمند است.

او پیشنهاد کرد تمرکز سال‌های پیش رو روی حوزه‌هایی با ارزش افزوده بالاتر باشد: سلامت و دارو، ماشین‌آلات، مدیریت آب، انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های نوین. رشد این حوزه‌ها به مدیریت نقل‌وانتقال مالی، حمل‌ونقل، استانداردها و الزامات تطبیق تجاری وابسته است. هدف اتاق فقط افزایش عدد تجارت نیست؛ حرکت به سمت روابط متنوع‌تر، با ارزش افزوده بالاتر و همکاری پایدار بنگاه‌هاست.

سه حوزه جذاب برای سرمایه‌گذاران اسپانیایی

درباره پروژه‌های زیرساختی جذاب برای سرمایه‌گذاران اسپانیایی، سه حوزه را برجسته کرد:

• انرژی‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه خورشیدی، به‌همراه ذخیره‌سازی و زیرساخت شبکه
• مدیریت آب؛ آب‌شیرین‌کنی، بازچرخانی پساب، کاهش هدررفت و هوشمندسازی
• گردشگری؛ مدیریت مقصد و بهره‌برداری اقتصادی و پایدار از ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی

توان شرکت‌های اسپانیایی در صنعت آب از آب‌شیرین‌کنی و تصفیه تا شبکه‌های هوشمند و آبیاری پیشرفته را در بر می‌گیرد. در انرژی، علاوه بر نیروگاه‌ها، در تجهیزات، مهندسی، مدیریت شبکه و ذخیره‌سازی ظرفیت دارند. در گردشگری هم همکاری به ساخت هتل محدود نمی‌شود؛ مدیریت و احیای بناهای تاریخی، گردشگری فرهنگی و سلامت، آموزش و فناوری مدیریت مقصد نیز مطرح است؛ چنان‌که در گذشته سابقه تفاهم با Paradores اسپانیا وجود داشته است.

در شرایط فعلی، واقع‌بینانه است که همکاری فقط به سرمایه‌گذاری مستقیم محدود نشود. انتقال فناوری، مدیریت و بهره‌برداری و اجرای پروژه‌های مشترک، مسیرهای عملی آغاز همکاری هستند.

موانع بانکی؛ شفافیت به‌جای دور زدن مقررات

دکتر طاهری گفت امروز مشکل تجارت فقط پیدا کردن خریدار و فروشنده نیست؛ بخش مهمی به نقل‌وانتقال مالی، الزامات بانکی، Compliance و کنترل‌های صادراتی مربوط می‌شود. اتاق مشترک وارد عملیات بانکی نمی‌شود، اما شرایط را برای معاملات قانونی و شفاف فراهم می‌کند.

اقدام مهم اتاق، اعتبارسنجی اولیه طرفین و شفاف‌تر کردن ساختار معامله و مستندات است. هرچه هویت طرفین، مصرف‌کننده نهایی، نوع کالا، منشأ وجه و ساختار معامله روشن‌تر باشد، ارزیابی آن برای بانک‌ها و شرکت‌های اروپایی آسان‌تر می‌شود. هدف اتاق دور زدن مقررات نیست؛ انجام تجارت شفاف، مستند و منطبق بر مقررات است.

برای شرکت‌های اسپانیایی نیز مدیریت ریسک جدی است و هر پروژه باید از نظر طرفین معامله، کالا، مصرف‌کننده نهایی، بانک، بیمه، حمل‌ونقل و Compliance بررسی شود. اتاق نمی‌تواند ضمانت بانکی یا حقوقی صادر کند، اما می‌تواند ریسک اطلاعاتی و تجاری را کاهش دهد؛ از بررسی اطلاعات ثبتی و اعتبار طرف تجاری تا معرفی مجموعه‌های معتبر و تسهیل ارتباط با نهادهای تخصصی. شروع با پروژه‌های مشخص، شفاف و قابل مدیریت و سپس توسعه تدریجی، رویکرد منطقی شرایط فعلی است.

زیرساخت حقوقی موجود؛ اولویت فعال‌سازی است

روابط ایران و اسپانیا فاقد زیرساخت حقوقی نیست. دو کشور موافقت‌نامه تشویق و حمایت متقابل از سرمایه‌گذاری دارند که رفتار با سرمایه‌گذار، حمایت در برابر سلب مالکیت، انتقال عواید و حل اختلاف را پوشش می‌دهد. اسناد دیگری در زمینه اجتناب از مالیات مضاعف، همکاری‌های گمرکی و حمل‌ونقل و تفاهم‌نامه‌هایی در حوزه تجارت، ضمانت صادرات، راه‌آهن، فناوری و احیای بناهای تاریخی نیز وجود دارد.

به گفته رئیس اتاق مشترک، مساله صرفاً امضای اسناد جدید نیست؛ اولویت، بررسی ظرفیت موافقت‌نامه‌های موجود، فعال‌سازی بخش‌های اجرایی و در صورت ضرورت به‌روزرسانی آن‌هاست. وجود موافقت‌نامه حمایت از سرمایه‌گذاری به امنیت حقوقی کمک می‌کند، اما محدودیت‌های بانکی را برطرف نمی‌سازد.

انتقال فناوری و استاندارد؛ نه فقط واردات دستگاه

اسپانیا در انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت آب، صنایع غذایی، دارو و زیست‌فناوری و تحول دیجیتال ظرفیت انتقال فناوری دارد. اما انتقال واقعی زمانی رخ می‌دهد که دانش فنی، آموزش، استانداردهای کنترل کیفیت و مهارت بهره‌برداری نیز منتقل شود. الگوی مطلوب اتاق، پروژه‌های مشترک، همکاری فنی، آموزش و مشارکت صنعتی است.

برای افزایش صادرات غیرنفتی ایران به اسپانیا و اروپا باید از مدل بازارمحور حرکت کرد. صادرکننده باید پیش از تولید بداند محصولش با چه الزامات فنی، بهداشتی، بسته‌بندی و برچسب‌گذاری در اسپانیا مواجه است. در محصولاتی مانند زعفران، پسته و خرما، ایمنی غذایی، کنترل باقیمانده‌ها، قابلیت رهگیری و بسته‌بندی مناسب تعیین‌کننده است. اقدام اتاق، توسعه Export Readiness Checklist برای گروه‌های کالایی است تا کد تعرفه، استانداردها، گواهی‌ها و الزامات ورود از ابتدا مشخص باشد.

هدف کاری: عبور از سطح ۵۰۰ میلیون یورو در افق سه‌ساله

دکتر طاهری گفت حجم تجارت فعلی پایین‌تر از ظرفیت دو اقتصاد است؛ بنابراین به‌جای پیش‌بینی قطعی می‌توان هدف‌گذاری کرد. اگر شرایط برای تجارت قانونی و شفاف فراهم باشد، عبور از سطح ۵۰۰ میلیون یورو تجارت سالانه در افق سه‌ساله یک هدف کاری مناسب است. البته کیفیت رشد از عدد مهم‌تر است؛ افزایش شرکت‌های فعال، تنوع کالا و همکاری‌های صنعتی اولویت دارد.

برای شرکت ایرانی، حضور در اسپانیا امکان ارتباط با شبکه‌های توزیع و اکوسیستم کسب‌وکار اروپا را فراهم می‌کند؛ از جمله برنامه Rising Up in Spain متعلق به ICEX – Invest in Spain که اتاق مشترک آن را اطلاع‌رسانی می‌کند. نگاه اتاق حرکت از Trade به Partnership و ایجاد همکاری صنعتی و مشارکت در زنجیره ارزش است.

پیام به سرمایه‌گذاران اسپانیایی: ایران به‌عنوان هاب منطقه‌ای

پیام کلیدی او به سرمایه‌گذاران مردد اسپانیایی این بود که ارزیابی ایران نباید فقط بر اساس تیترهای خبری یا ظرفیت‌های بالقوه باشد؛ هر فرصت باید بر اساس اطلاعات دقیق، شناخت بازار، انتخاب شریک معتبر و امکان‌پذیری حقوقی سنجیده شود. مسیر درست، طراحی همکاری‌های شفاف و منطبق بر مقررات است؛ نه لزوماً سرمایه‌گذاری بزرگ، بلکه شناخت بازار و شروع با پروژه‌ای مشخص و قابل مدیریت.

سرمایه‌گذاران اسپانیایی می‌توانند ایران را نه فقط به‌عنوان مقصد نهایی، بلکه به‌عنوان هاب منطقه‌ای برای تولید و صادرات مجدد محصولات صنعتی، کشاورزی مدرن و تجهیزات پزشکی ارزیابی کنند. اتاق مشترک نیز آمادگی دارد جلسات تخصصی B2B، تورهای تجاری هدفمند و کلینیک‌های مشاوره‌ای مقرراتی برگزار کند و فرآیند ورود به بازار را به گام‌های کوچک، شفاف و ارزیابی‌شده تقسیم کند.

منبع: ماهنامه دنیای سرمایه‌گذاری، شماره ۱۱۳، شهریور ۱۴۰۵؛ گفت‌وگو با سارا نظری

دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا