Español 
English 
اسپانیا و جنگ تازه بر سر برق؛ چگونه انرژی ارزان میتواند نقشه سرمایهگذاری صنعتی اروپا را تغییر دهد؟
مادرید، ۳۰ اوت ۲۰۲۶ — تهیه و تنظیم: دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا
اسپانیا اکنون در تلاش است مزیت طبیعی خود در انرژی خورشیدی و بادی را به یک مزیت اقتصادی و صنعتی تبدیل کند. کشوری که سالها وابستگی به واردات انرژی و نوسان قیمت برق یکی از چالشهای اقتصادش بود، با سرعتی کمسابقه ظرفیت تولید برق تجدیدپذیر را افزایش داده و مدلی میسازد که میتواند جایگاه این کشور را در رقابت صنعتی اروپا تغییر دهد.
مسئله دیگر فقط تولید برق سبز نیست؛ اسپانیا میخواهد از برق ارزان اسپانیا و نسبتاً رقابتی بهعنوان ابزاری برای جذب سرمایه، توسعه صنعت و ایجاد مزیت برای اقتصاد دیجیتال استفاده کند.
آمار ژوئیه ۲۰۲۶؛ تجدیدپذیر در صدر تولید برق
آمارهای Red Eléctrica تصویر روشنی از سرعت این تحول ارائه میکند. در ژوئیه ۲۰۲۶، انرژیهای تجدیدپذیر ۱۴٬۶۹۹ گیگاواتساعت برق تولید کردند؛ معادل ۵۴.۱ درصد کل تولید برق اسپانیا.
- خورشیدی فتوولتائیک بهتنهایی ۲۸.۳ درصد از تولید برق کشور را به خود اختصاص داد
- برای چهارمین ماه متوالی در جایگاه نخست منابع تولید برق قرار گرفت
- تولید برق خورشیدی نسبت به ژوئیه سال گذشته بیش از ۲۲ درصد افزایش یافت
اهمیت این ارقام فراتر از یک رکورد انرژی است. افزایش تولید برق تجدیدپذیر در حال تغییر رابطه میان انرژی و سیاست صنعتی اسپانیاست. در اقتصادی که بخش قابلتوجهی از صنایع آن در معرض رقابت مستقیم با تولیدکنندگان اروپایی قرار دارند، کاهش و ثبات نسبی هزینه انرژی میتواند به یک مزیت مهم برای تصمیمگیری سرمایهگذاران تبدیل شود.
هزینه انرژی صنعتی؛ فاصله اسپانیا با آلمان و فرانسه
مطالعه اخیر بانک مرکزی اسپانیا نشان میدهد موقعیت این کشور از نظر هزینه انرژی در مقایسه با برخی اقتصادهای بزرگ اروپا بهبود یافته است. پس از شوک انرژی سالهای ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، قیمت انرژی برای مصرفکنندگان صنعتی در اسپانیا کاهش یافته و فاصله با برخی رقبای اروپایی کمتر شده است. در برخی دورهها، صنایع اسپانیایی حتی از مزیت قیمتی نسبت به کشورهایی مانند آلمان و فرانسه برخوردار بودهاند.
این تغییر در زمانی رخ میدهد که اروپا با یکی از دشوارترین مسائل سیاست صنعتی خود مواجه است: چگونه میتوان تولید صنعتی را در داخل اروپا حفظ کرد، در حالی که هزینه انرژی در بسیاری از کشورهای اروپایی بالا است و صنایع اروپایی همزمان با رقابت فزاینده آمریکا و آسیا روبهرو هستند؟ اسپانیا پاسخ خود را تا حد زیادی در انرژی جستوجو میکند.
از برق سبز تا سیاست صنعتی
این کشور از موقعیت جغرافیایی مناسبی برای تولید انرژی خورشیدی و بادی برخوردار است و طی سالهای گذشته سرمایهگذاری عظیمی در ظرفیتهای تجدیدپذیر انجام داده است. هدف بزرگتر این است که این ظرفیت به فعالیتهای اقتصادی جدید متصل شود:
- صنایع انرژیبر
- مراکز داده
- تولید باتری
- هیدروژن سبز
- پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی
گلوگاه شبکه؛ برق وقتی به کارخانه نمیرسد
در این مسیر یک مشکل اساسی وجود دارد: تولید برق با سرعتی بیشتر از ظرفیت شبکه در حال رشد است.
در ژوئیه، تقاضای برق اسپانیا به ۲۵٬۱۴۴ گیگاواتساعت رسید؛ بالاترین میزان تقاضای ماهانه از ژانویه ۲۰۰۸. رشد تقاضا تنها ناشی از مصرف خانوارها نیست. برقیشدن حملونقل، توسعه صنعت، رشد مراکز داده و افزایش استفاده از فناوریهای دیجیتال همگی تقاضای جدید ایجاد میکنند.
اگر قرار باشد برق پاک و رقابتی به موتور جذب سرمایه تبدیل شود، این برق باید بتواند به کارخانه، مرکز داده، بندر، شهر و زیرساخت صنعتی برسد.
سرمایهگذاری ۱۷.۹ میلیارد یورو در شبکه تا ۲۰۳۰
دولت به همین دلیل در ژوئیه ۲۰۲۶ تصمیم گرفت سقف سرمایهگذاری در شبکههای انتقال و توزیع برق را تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۱۷.۹ میلیارد یورو افزایش دهد. این سرمایهگذاری قرار است ظرفیت شبکه را برای اتصال صنایع جدید، حملونقل برقی، تولیدکنندگان انرژی و مصرفکنندگان بزرگ افزایش دهد.
هر کارخانه جدیدی که به شبکه متصل میشود، هر مرکز دادهای که ساخته میشود و هر پروژه هیدروژنی که توسعه پیدا میکند، به ظرفیت شبکه نیاز دارد. بنابراین شبکه برق به زیرساختی برای رشد اقتصادی تبدیل شده است.
شرکت Redeia نیز سرمایهگذاری خود را افزایش داد. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ سرمایهگذاری اختصاصیافته به Red Eléctrica حدود ۱۲ درصد افزایش یافت و ۵۵۱ میلیون یورو از سرمایهگذاری انجامشده به توسعه شبکه انتقال اختصاص یافت.
قیمت منفی برق؛ فرصت بازار ذخیرهسازی
افزایش تولید خورشیدی چالش دیگری هم ایجاد کرده است: در برخی ساعات روز، تولید ممکن است بسیار بیشتر از تقاضا باشد.
آژانس بینالمللی انرژی گزارش داده که در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، سهم ساعات دارای قیمت عمدهفروشی منفی برق در اسپانیا به ۱۷ درصد رسیده است؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ درصد بود.
زمانی که در یک روز آفتابی نیروگاههای خورشیدی مقدار زیادی برق تولید میکنند اما مصرف همزمان به همان اندازه افزایش نمییابد، عرضه از تقاضا پیشی میگیرد و قیمت عمدهفروشی میتواند به صفر یا حتی زیر صفر برسد.
همین مشکل، بازار جدیدی ایجاد میکند. باتریها و فناوریهای ذخیرهسازی میتوانند برق مازاد را در ساعات کمتقاضا ذخیره و در ساعات اوج مصرف وارد شبکه کنند. آینده انرژی اسپانیا فقط به تعداد نیروگاههای خورشیدی و بادی وابسته نیست؛ بلکه به توانایی ذخیره، انتقال و مدیریت هوشمند این انرژی نیز وابسته است.
آمار ذخیرهسازی در ژوئیه ۲۰۲۶
در ژوئیه ۲۰۲۶، باتریها و نیروگاههای تلمبهای در مجموع حدود ۹۰۶ گیگاواتساعت انرژی را برای ذخیرهسازی دریافت کردند و حدود ۵۱۰ گیگاواتساعت را مجدداً به شبکه بازگرداندند.
بازار انرژی اسپانیا دیگر فقط بازار تولید برق نیست. در کنار نیروگاههای خورشیدی و بادی، بازارهای ذخیرهسازی، مدیریت مصرف، نرمافزارهای شبکه، تجهیزات انتقال و توزیع و فناوریهای هوشمند نیز در حال گسترش هستند.
اتصال انرژی به اقتصاد دیجیتال و مراکز داده
مراکز داده و زیرساختهای هوش مصنوعی از جمله بزرگترین مصرفکنندگان جدید برق هستند. اسپانیا به دلیل ترکیب ظرفیت بالای انرژی تجدیدپذیر، موقعیت جغرافیایی، زیرساخت ارتباطی و دسترسی به بازار اروپا، به یکی از بازارهای مورد توجه سرمایهگذاران مراکز داده تبدیل شده است.
دولت اسپانیا در حال حرکت به سمت وضع الزامات سختگیرانهتر برای مصرف انرژی مراکز داده است تا رشد اقتصاد دیجیتال با توسعه انرژی پاک همراه باشد. اسپانیا نمیخواهد فقط میزبان مراکز داده باشد؛ میخواهد رشد اقتصاد دیجیتال را به مزیت انرژی تجدیدپذیر خود متصل کند.
این همان جایی است که استراتژی انرژی اسپانیا از سیاست اقلیمی فراتر میرود و به سیاست صنعتی تبدیل میشود. رقابت آینده میان اقتصادهای اروپایی ممکن است فقط بر سر مالیات و نیروی کار نباشد؛ بلکه بر سر دسترسی به برق رقابتی نیز خواهد بود.
محدودیتها؛ مزیت هنوز قطعی نیست
اسپانیا هنوز با مسیری بدون مانع روبهرو نیست:
- نیاز به سرمایهگذاری سنگین در شبکه
- اتصال شبهجزیره ایبری به سایر بازارهای اروپایی
- نوسان تولید خورشیدی و بادی و نیاز به ذخیرهسازی و انعطافپذیری بیشتر
بنابراین مزیت انرژی اسپانیا هنوز یک «مزیت قطعی» نیست؛ بلکه یک فرصت استراتژیک است که باید با سرمایهگذاری در شبکه و فناوری به مزیت صنعتی تبدیل شود.
فرصت برای شرکتهای خارجی و ایرانی
برای شرکتهای خارجی، فرصت در اسپانیا فقط در ساخت نیروگاههای خورشیدی نیست. زنجیرهای بزرگتر در حال شکلگیری است:
- تجهیزات شبکه، ترانسفورماتور و کابل
- ذخیرهسازی انرژی
- اتوماسیون و نرمافزار مدیریت شبکه
- خدمات مهندسی
- مراکز داده و فناوریهای هوشمند
برای شرکتهای ایرانی که بازار اسپانیا را دنبال میکنند، شرکتهای فعال در تجهیزات برق، انرژی خورشیدی، ذخیرهسازی، اتوماسیون صنعتی، تجهیزات شبکه و خدمات مهندسی میتوانند این تحول را بهعنوان یکی از حوزههای قابل بررسی دنبال کنند؛ البته با توجه به استانداردهای فنی اتحادیه اروپا، الزامات ورود به بازار و محدودیتهای تجاری و مالی موجود.
جمعبندی
داستان انرژی اسپانیا را نباید صرفاً داستان «برق ارزان» دانست. داستان واقعی، تغییر جایگاه انرژی در اقتصاد این کشور است: منابع خورشیدی و بادی به برق رقابتی، برق رقابتی به سرمایهگذاری صنعتی، و سرمایهگذاری صنعتی به رشد اقتصادی.
برای تحقق این زنجیره، شبکه برق، ذخیرهسازی و زیرساخت دیجیتال به همان اندازه نیروگاههای خورشیدی اهمیت پیدا کردهاند. اگر این مدل موفق شود، اسپانیا میتواند یکی از معدود اقتصادهای اروپایی باشد که در آن گذار انرژی نهتنها هزینهای برای صنعت، بلکه بخشی از مزیت رقابتی صنعت محسوب شود.
پرسش پیشرو این است: آیا اسپانیا میتواند برق پاک خود را به کارخانههای بیشتر، سرمایهگذاری بیشتر و ارزش افزوده صنعتی بیشتر تبدیل کند؟ پاسخ این سؤال میتواند جایگاه اسپانیا را در نقشه صنعتی اروپا در دهه آینده تعیین کند.
متن کامل گزارش: مطالعه نسخه کامل در Telegraph
منابع: Red Eléctrica (REE)، وزارت گذار زیستمحیطی اسپانیا (MITECO)، Banco de España، Redeia و International Energy Agency (IEA). تنظیم: دبیرخانه اتاق مشترک بازرگانی ایران و اسپانیا
