پیشنهاد عمان درباره هرمز؛ فرصت یا تهدید
نویسنده: دکتر محمد طاهری
منبع: روزنامه اطلاعات
تنگه هرمز فقط یک گذرگاه دریایی نیست؛ یکی از حیاتیترین شریانهای اقتصاد جهان و نقطه تلاقی منافع راهبردی کشورهای منطقه و قدرتهای اقتصادی است.
بخش مهمی از تجارت دریایی انرژی از این آبراه عبور میکند و هر تغییر در وضعیت امنیتی یا مدیریتی آن، مستقیماً بر بازار جهانی نفت، هزینه حملونقل، بیمه دریایی و زنجیره تأمین بینالمللی اثر میگذارد. از همین منظر، گزارشهایی درباره پیشنهاد عمان برای ایجاد یک سازوکار منطقهای مرتبط با مدیریت تنگه هرمز، موضوعی است که باید فراتر از ملاحظات مقطعی و در چارچوب منافع بلندمدت منطقه بررسی شود.
محتوای پیشنهاد عمان و رایزنیهای منطقهای
بر اساس گزارشهای منتشرشده، پیشنهادهایی درباره ایجاد یک سازوکار مشترک میان کشورهای منطقه، با محوریت ایران و عمان، برای تقویت هماهنگی و امنیت در تنگه هرمز مطرح شده است.
همزمان، رایزنیهای دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران، عمان و عربستان سعودی ادامه دارد و وزارت امور خارجه ایران از گفتوگوهای تلفنی سیدعباس عراقچی با وزیران امور خارجه عمان و عربستان خبر داده است.
هرچند جزئیات این رایزنیها و ارتباط احتمالی آنها با پیشنهاد مطرحشده بهصورت رسمی اعلام نشده، تداوم گفتوگوهای منطقهای را میتوان نشانهای مثبت از اهتمام کشورهای منطقه به استفاده از ظرفیت دیپلماسی برای بررسی مسائل مشترک دانست.
امنیت پایدار؛ فراتر از توان نظامی
تجربه سالهای اخیر نشان داده امنیت پایدار صرفاً از مسیر افزایش توان نظامی بهدست نمیآید. امنیت نیازمند شبکهای از منافع اقتصادی مشترک و اعتماد متقابل میان کشورهای همسایه است.
اقتصاد امروز به یکی از مهمترین ابزارهای کاهش تنش و مدیریت اختلافات تبدیل شده است. هرچه وابستگی اقتصادی میان کشورها بیشتر شود، انگیزه برای حفظ ثبات و جلوگیری از بحران نیز تقویت میشود.
ایران بهعنوان یکی از دو کشور ساحلی تنگه هرمز، همواره نقشی تعیینکننده در امنیت این آبراه داشته است. موقعیت جغرافیایی کشور، مسئولیتی مهم در قبال امنیت کشتیرانی بینالمللی ایجاد کرده و جمهوری اسلامی ایران بارها تأکید کرده امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود.
پیامدهای اقتصادی برای تجارت و سرمایهگذاری
سرمایهگذار داخلی و خارجی پیش از هر چیز به دنبال ثبات است. کاهش ریسکهای ژئوپلیتیکی، هزینه حملونقل دریایی و بیمه را پایین میآورد، تجارت خارجی را تسهیل میکند و امکان برنامهریزی بلندمدت را برای فعالان اقتصادی فراهم میسازد.
تجربه اقتصاد جهانی نشان داده حتی کوچکترین تنش در تنگه هرمز میتواند در زمانی کوتاه بر قیمت انرژی، بازارهای مالی و هزینه تجارت بینالمللی اثر بگذارد.
اگر کشورهای منطقه بتوانند درباره سازوکارهای مشترک برای مدیریت بحران، امداد و نجات دریایی، حفاظت از محیط زیست دریایی و تسهیل عبور کشتیها به تفاهم برسند، این همکاری میتواند به الگویی موفق برای سایر حوزههای همکاری منطقهای تبدیل شود.
نقش عمان و نگاه بخش خصوصی
عمان طی دهههای گذشته با سیاست خارجی متوازن، در مقاطع مختلف زمینه گفتوگو میان بازیگران منطقه را فراهم کرده است. اگر پیشنهادهای اخیر نیز در همین چارچوب دنبال شود، میتوان آن را تلاشی برای تقویت همکاریهای منطقهای ارزیابی کرد.
از نگاه بخش خصوصی، هر ابتکاری که به کاهش هزینه تجارت، افزایش امنیت مسیرهای حملونقل و گسترش همکاریهای منطقهای منجر شود، شایسته بررسی کارشناسی است.
دیپلماسی اقتصادی؛ مکمل دیپلماسی سیاسی
گفتوگو درباره آینده تنگه هرمز اگر با نگاه اقتصادی و توسعهمحور دنبال شود، این ظرفیت را دارد که بهجای تشدید رقابتهای ژئوپلیتیکی، زمینهساز همکاریهای جدید منطقهای شود.
صرفنظر از سرنوشت پیشنهادهای مطرحشده، آنچه اهمیت اساسی دارد استمرار گفتوگوهای دیپلماتیک و حرکت بهسوی راهحلهای منطقهمحور است؛ زیرا در جهان امروز امنیت و توسعه مکمل یکدیگرند.
منبع اصلی:
پیشنهاد عمان درباره هرمز؛ فرصت یا تهدید | دکتر محمد طاهری | روزنامه اطلاعات